Imunizimi është mënyra më e sigurt për të mbrojtur shëndetin tuaj dhe të të dashurve tuaj. Vaksinat na ndihmojnë të parandalojmë sëmundje serioze dhe të mbrojmë jetën. Në çdo hap, vaksinat janë të rëndësishme për të siguruar një të ardhme të shëndetshme për të gjithë komunitetin tonë.
05 Feb 2025 - 06 Feb 2025
02 Feb 2025 - 02 Feb 2025
04 Feb 2025 - 06 Feb 2025
Find the vaccination point in the respective municipality
Our team of dedicated medical experts
Healthcare blogs provide valuable information for maintaining good health.
Çfarë është HPV dhe si mund të transmetohet?
HPV është virus (virusi i papillomës humane) i cili infekton lëkurën ose mukozën. Në disa raste infeksioni shkakton shfaqjen e papillomave (rritje që duken si lytha).
HPV përhapet nga personi i cili e ka virusin përmes kontaktit të drejtpërdrejtë me lëkurën e infektuar, mukozën ose lëngjet trupore. Në raste të rralla, HPV mund të bartet nga nëna e infektuar tek foshnja e porsalindur gjatë lindjes.
Sa shpesh është e përhapur HPV dhe kush është në rrezik më të madh për infeksion?
HPV është njëri ndër virusët më të përhapur. Sipas statistikave, ku deri në 80% e popullates dmth 8 në 10 meshkuj dhe femra do të infektohen me një ose me më shumë lloje të HPV-së gjatë jetës së tyre. Të rinjtë janë në rrezik më të madh ndaj infektimit.
A mund të ndodhin komplikime serioze si pasojë e infeksionit me HPV?
Infeksioni me ndonjë lloj të HPV-së me rrezikshmëri të lartë mund të shkaktoj ndryshime jonormale në qelizat që rrethojnë qafën e mitrës. Këto quhen ndryshime (ose lezione) parakanceroze. Nëse nuk shërohen ose nuk largohen, mund të zhvillohen në kancer. Duhen disa vite që këto ndryshime të zhvillohen në kancer të qafës së mitrës.
Faktori i rrezikut më i rëndësishëm është infeksioni me ndonjë lloj të HPV-së me rrezikshmëri të lartë. Faktorët tjerë të rrezikut përfshijnë moshën e re të shtatzënisë së parë, tri ose më shumë shtatzëni të plota, pirja e duhanit, sistemi imunitar i dobësuar ose infeksioni me HIV.
Kanceri i qafës së mitrës është njëri nga kanceret më të shpeshta te femrat me rreth 66 000 raste dhe 30 000 vdekje të regjistruara në vit në Rajonin Evropian të OBSh-së. Në vitin 2020 në mbarë botën janë raportuar rreth 600 000 raste të kancerit të qafës së mitrës dhe 341 000 vdekje për shkak të kancerit të qafës së mitrës.
Ndryshe nga shumica e kancereve tjera, kanceri i qafës së mitrës ka më shumë gjasa të zhvillohet tek femrat e moshes 20-45 vjeçare krahasuar me gratë më të moshuara.
Shumica e rasteve ndodhin në vendet ku nuk ka program të komletuar të skriningut për kancer të qafës së mitrës (të cilat zbulojnë dhe trajtojnë rritjet parakanceroze dhe kancerin e hershëm para se të përparoj).
Cilat janë llojet e ndryshme të HPV dhe cilat janë ato që shkaktojnë më shumë shqetësime?
Ekzistojnë mbi 200 lloje të HPV-së. Secili lloj ka një numër të caktuar sipas radhës kur është zbuluar.
Shumica e infeksioneve me HPV nuk kanë simptoma të dukshme dhe mund të kalojnë pa u vënë re. Megjithatë, disa lloje shkaktojnë ndjesi të dukshme si papilomat në zona të ndryshme të trupit.
Disa lloje të HPV-së, të njohura si lloje me rrezikshmëri të lartë (16 dhe 18) mund të shkaktojnë kancer të qafës së mitrës dhe kancere tjera. Llojet e HPV-së me rrezikshmëri të ulët mund të shkaktojnë lytha të zakonshëm, veruka (lytha në shputën e këmbës), lytha në rajonin gjenital ose në raste të rralla rritje të ngjashme me lytha në rrugët e frymëmarrjes (duke shkaktuar çrregullim të zërit të quajtur Papillomatoza Respiratore Rekurente ose PRR).
Si ndihmon vaksina kundër HPV në mbrojtjen nga lloje të ndryshme të virusit?
Vaksina HPV mund të parandalojë më shumë se 90% të kancereve të ndërlidhura me HPV-në. Vaksinimi me HPV është ndër masat më efektive në parandalimin e kancerit të qafës së mitrës më vonë gjatë jetës nëse administrohet tek mosha nga 9 deri në 14 vjeçare. Vaksina HPV rekomandohet të administrohet te kjo grupmoshe me 1 dozë. Vaksina HPV është efektive dhe e sigurt. Në momentin e vaksinimit, personat mund të përjetonë dhimbje në vendin e injektimit por zakonisht kalon menjëherë pas dhënies së vaksinës. Vaksina HPV u jepet si prioritet vajzave, por gjithashtu në shumë vende është në dispozicion edhe për djemtë. Vakina HPV është aprovuar në vitin 2006 ku nga atëherë shumë shtete Evroiane kanë filluar së implementuari në programet e tyre të vaksinimit. Nga marsi 2023, 45 (nga 53) vende në Rajonin Evropian të OBSh-së ofrojnë vaksinim HPV për vajzat, dhe në 20 nga ato vende ofrohet edhe për djemtë. Vaksina kundër HPV-së ndihmon në parandalimin e infeksioneve nga llojet më të rrezikshme të virusit. Ajo është efektive në reduktimin e incidencës së kancerit të qafës së mitrës dhe sëmundjeve të tjera të lidhura me HPV. Vaksinimi me HPV në kombinim me kontrollet e rregullta ofrojnë mënyrën më efektive për femra për t'u mbrojtur nga kanceri i qafës së mitrës.
Verifikimi i infeksionit me HPV
Testimi për HPV është i rëndësishëm për të identifikuar infeksionet e rrezikshme dhe për të parashikuar kancerin e qafës së mitrës në faza të hershme. Ai zakonisht realizohet si pjesë e ekzaminimeve gjinekologjike në kuadër të kontrollave rutinore si pjesë e skriningut, ku merren mostra qelizore nga qafa e mitrës.
PAP testi gjegjësisht strisho vaginale (SMEAR TEST) përdoret për të zbuluar rritjet abnormale të qelizave (lezione parakanceroze ose kanceroze). Inspektimi vizual dhe testi HPV përdoren për të zbuluar llojet me rrezikshmëri të lartë të HPV-së të cilat mund të shkaktojnë kancer.
Këto teste përdoren në programet e skriningut për kancer të qafës së mitrës për të zbuluar rritjet parakanceroze dhe kancerin e hershëm, kështu që ato mund të trajtohen para se të përparoj kanceri.
Fatkeqësisht, programet e skriningut nuk mund të zbulojnë ose parandalojnë të gjitha rastet e kancerit të qafës së mitrës. Edhe në vendet me program efektiv të skriningut për kancer të qafës së mitrës kanë numër të konsiderueshëm të vdekjeve nga kanceri i qafës së mitrës.
A mund të parandalohet infeksioni i HPV dhe kanceri i qafës së mitrës?
Rreziku nga kanceri i qafës së mitrës mund të zvogëlohet shumë përmes vaksinimit me kohë me HPV dhe skriningut të qafës së mitrës.
Vaksinimi me HPV ul ndjeshëm rrezikun nga infeksioni sepse vaksinat mbrojnë kundër llojeve më të shpeshta të HPV-së, të cilat shkaktojnë deri në 9 nga 10 raste të kancerit të qafës së mitrës dhe 9 nga 10 raste të lythave gjenitale. Vaksinimi me HPV nuk do të mbrojë kundër të gjitha llojeve të HPV-së, kështu që skriningu për kancer të qafës së mitrës është ende i rëndësishëm edhe nëse një grua është vaksinuar.
Skriningu i qafës së mitrës mund të zbulojë lezionet parakanceroze dhe kancerin e qafës së mitrës në fazë të hershme kur trajtimi ende mund të jetë i suksesshëm. Vendet me programe kombëtare të skriningut kanë zvogëluar incidencën e kancerit invaziv (të avancuar) të qafës së mitrës. Fatkeqësisht, skriningu nuk mund të parandalojë ose zbulojë të gjitha rastet e kancerit të qafës së mitrës. Edhe vendet me program efektiv të skriningut të kancerit të qafës së mitrës kanë numër të konsiderueshëm të vdekjeve nga kanceri i qafës së mitrës.
Kjo është arsyeja se pse vaksinimi në kombinim me kontrolla të rregullta ofron mënyrën më efektive për femra për tu mbrojtur nga kanceri i qafës së mitrës.
Skriningu duhet të bëhet tek të gjitha moshat e sidomos tek femrat mbi 30 vjeç. Infeksioni HPV mund të zgjasë dhe me kalimin e kohës të shkakton ndryshime në qafën e mitrës të cilat mund të zhvillohen më pastaj në kancer të qafës së mitrës. Zakonisht duhen 15-20 vite që kanceri i qafës së mitrës të zhvillohet tek gratë me sistem imunitar normal dhe deri në 5 vite tek gratë të cilat janë të sëmura dhe me sistem të dobësuar imunitar. Zbulimi dhe trajtimi i hershëm i lezioneve prekanceroze parandalon zhvillimin e kancerit të qafës së mitrës. Kanceri i qafës së mitrës i cili zbulohet në fazë të hershme mund të trajtohet në mënyrë efektive. Prandaj, OBSh rekomandon skriningun për gratë e vaksinuara si dhe ato të pavaksinuara, duke filluar nga mosha 30 vjeçare dhe përsëri çdo 5-10 vite, ose çdo tre vite kur përdoret inspektimi vizual ose citologjik si test parësor i skriningut deri në moshën 49 vjeçare. Për individët të cilët janë HIV pozitiv, skriningu duhet të fillojë në moshën 25 vjeçare dhe të përsëritet çdo 3-5 vite. Nëse gjatë testimit gjenden qeliza prekanceroze të qafës së mitrës, trajtimi përfshin një procedurë minimalisht invazive për të shkatërruar qelizat anormale në qafën e mitrës. Kanceri i qafës së mitrës trajtohet me kirurgji, terapi me rrezatim dhe kimioterapi. Nëse nuk ofrohet trajtimi me kohë, kanceri i qafës së mitrës mund të jetë fatal.
Në Kosovë vaksinimi me HPV ka filluar në shkur të vitit 2024. Vaksina HPV ka hyrë në kalendarin e rregull të vaksinimit si vaksine e obliguar. Vaksina HPV administrohet te fëmijët e moshës 11-12 vjeçare gjegjësisht te nxënësit e klasës gjashtë. Deri tani në Kosovë janë administruar mbi 10,000 doza të vaksins HPV.
I. SËMUNDJA SHKAKTUAR NGA PNEUMOKOKU
1. Çka është pneumokoku?
Pneumokoku, i quajtur edhe Streptococcus pneumoniae, është bakter që zakonisht gjendet në hundën dhe fytin e personave të shëndosh pa shkaktuar sëmundje. Mund të përhapet në pjesë të ndryshme të trupit për të shkaktuar disa sëmundje, njëra prej tyre është pneumonia. Streptococcus pneumoniae është shkaktari kryesor i pneumonisë bakteriale.
2. Çfarë sëmundje shkakton pneumokoku?
a) Infeksionet e rënda të njohura si sëmundja pneumokokut invazive (SPI) ndodhin kur pneumokoku hyn në qarkullimin e gjakut (bakteremia) dhe më pas përmes qarkullimit të gjakut mund të infektojë vendet tjera në trup. SPI rezulton në sëmundshmëri dhe vdekshmëri të konsiderueshme. SPI përfshinë:
b) Sëmundjet më pak të rënda, por më të zakonshme ndodhin kur pneumokoku përhapet lokalisht nga nazofaringu në veshë, sinus dhe bronket aty pranë dhe përfshijnë:
3. Sa janë të shpeshta sëmundjet shkaktuara nga pneumokoku?
Llojet më të zakonshme të infeksioneve së pneumokokut përfshijnë infeksionet e veshit të mesëm, infeksionet e sinusit, pneumoninë, baktereminë dhe meningjitin.
Sëmundjet e shkaktuara nga Streptococcus pneumoniae përbëjnë problem të madh global të shëndetit publik. Në vitin 2000, u vlerësuan të ndodhin rreth 14.5 milionë episode të sëmundjes së rëndë pneumokokale (varg 11.1-18.0 milionë), duke rezultuar në rreth 826 000 vdekje (sfera: 582 000-926 000) te fëmijët e moshës 1-59 muajshe, nga të cilat 10006:3000. 0) ishin me HIV-pozitiv dhe 735 000 (varg: 519 000-825 000) në fëmijët HIV-negativ. Nga vdekjet e fëmijëve HIV-negativ, mbi 61% kanë ndodhur në dhjetë vende afrikane dhe aziatike.
4. Kush është në rrezik të shtuar nga pneumokoku?
5. Si përhapet sëmundja e pneumokokut?
Përhapet nga personi në person përmes spërklave të frymëmarrjes (p.sh., për shkak të kollitjes ose teshtitjes). Hunda dhe fyti i deri në 70% të personave të shëndetshëm përmbajnë pneumokok në çdo kohë të caktuar.
6. A mund të trajtohet sëmundja e pneumokokut?
7. Pse i vaksinojmë fëmijët kundër sëmundjes së pneumokokut?
Rreziku nga sëmundja e rëndë të pneumokokut është më i lartë në vitin e parë të jetës, por gjithashtu mbetet i lartë gjatë 24 muajve të parë të jetës. Vaksinimi kundër sëmundjes së pneumokokut është mënyra më kosto efektive për parandalimin e sëmundjes. Vaksinimi mund të parandalojë vdekshmërinë dhe sëmundshmërinë e konsiderueshme në popullatat e pashërbyera të vendeve më të varfra.
